2011 is voor België het warmste jaar sinds het begin van de meterorologische metingen in 1830. De opwarming van de aarde zal daar niet vreemd aan zijn. Samen met de opwarming van de aarde en geholpen door de internationale transporten verschuift ook de habitat van een aantal diersoorten, waaronder insecten uit het tropisch en subtropisch gebied. Malaria, Chikungunya, Dengue fever, gele koorts, West Nilevirus en andere waren vroeger typische tropische aandoeningen waar alleen ontwikkelingswerkers mee te maken hadden. Nu ziet men ze sporadisch in de Belgische eerstelijns opduiken, meestal nog gerelateerd tot een reis in een endemisch gebied. Reden dus om stil te staan bij enkele van deze tropische ziekten en hoe men ze het best kan onderkennen.

Daarnaast willen we in deze Nieuws ook uw aandacht vragen voor twee belangijke anatomopathologische vereisten: - Vermelding van de herkomst en de anatomische lokalisatie van een biopsie is niet enkel sinds 1 juli 2011 wettelijk verplicht, het is ook een onmisbaar element in de interpretatie van het microscopische beeld en in het therapeutische advies van de patholoog. - Het gebruik van lubricerende gel bij het inbrengen van het speculum voor afname van een cervixuitstrijkje wordt ook in de internationale literatuur ten zeerste afgeraden daar dit de celopbrengst van de monolayer in het gedrang kan brengen. Indien toch gel gebruikt wordt, dient dit wateroplosbare gel te zijn en moet voorkomen worden dat de cervixborstel in contact komt met de gel.

Bijgevoegd laten we u de laatste nieuwsbrief van 2010.
Deze "CMA-Nieuws" staat in het teken van de vrouw.
Enerzijds wordt het gebruik van de CMV-aviditeitstest tijdens de zwangerschap toegelicht, anderzijds wordt het verschil tussen de 1ste en 2de trimester Downscreening verduidelijkt.
Ook het cervixuitstrijkje krijgt extra aandacht, meer in het bijzonder het belang van de klinische gegevens voor een correcte interpretatie en terugbetaling.
Tenslotte worden in "Goed om weten" de laatste nomenclatuurwijzigingen toegelicht, evenals de pseudothrombocytopenie en de ANCA.

Voor de rapportering van de cervicale uitstrijkjes werd lange tijd de Papanicolaou classificatie (PAP-I t/m PAP-V) gebruikt. Naarmate de diagnostische en vooral de therapeutische mogelijkheden bij (pre-) cancereuse letsels van de cervix evolueerde, werd duidelijk dat de PAP-classificatie niet langer als richtinggevende parameter kon gehanteerd worden. In 1988 en 1991 werd een nieuwe classificatie voorgesteld, m.n. de Bethesda classificatie. Deze classificatie werd in 2001 op een aantal punten verfijnd om te komen tot wat momenteel de “Bethesda 2001” genoemd wordt.

In april 2004 werd deze nieuwe Bethesda 2001 door de BVKC (Belgische Vereniging voor Klinische Cytologie) en de VVOG (Vlaamse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie) als nieuwe rapporteringmethode aanvaard.

Het Centrum voor Medische Analyse heeft totnogtoe steeds de beide classificaties – de Papanicolaou én de Bethesda – op het rapport vermeld. Voortaan zal echter de Bethesda-classificatie als eerste vermeld worden met tijdelijk nog een verwijzing naar de Papanicolaou klasse.

De bepaling van de creatinineklaring vereist een nauwkeurige collectie van de urine die gedurende een welbepaalde tijdsduur (meestal 24 uur) verzameld wordt. Formules werden ontwikkeld om de creatinineklaring te benaderen aan de hand van het serum creatinine. Deze berekende creatinineklaring beoogt de opsporing van chronische nierziekten te verbeteren.

Naast de berekende klaring volgens de formule van Cockroft & Gault (geslacht, leeftijd en gewicht) en deze van Salazar (geslacht, leeftijd, gewicht, lengte) werd recent ook de "estimated Glomerular Filtration Rate" geïntroduceerd (geslacht, leeftijd, ras) als eenvoudige en betrouwbare methode om chronisch nierlijden op te volgen.

De weergegeven e-GFR formule is van toepassing op patiënten van het blanke ras, leeftijd tussen de 18 en 70 jaar. In de toekomst zal de e-GFR ook op het rapport vermeld worden indien de leeftijd en het geslacht gekend is en in zoverre de patiënt niet jonger is dan 18 jaar of niet ouder dan 70 jaar. Gelieve er rekening mee te houden dat de formule ervan uitgaat dat de patiënt behoort tot het blanke ras. Voor patiënten van het negroïde ras dient - omwille van de grotere spiermassa - de e-GFR met 1.212 vermenigvuldigd te worden om het correcte resultaat te bekomen.  De vermelding van de e-GFR houdt uiteraard géén enkele meerkost in voor de patiënt, noch voor de mutualiteit.

De bepaling van metalen bestrijkt 4 gebieden van de klinische biologie. Metalen kunnen bepaald worden in het raam van de toxicologie (lood, cadmium, kwik), drug monitoring (lithium, aluminium), nutritie (magnesium, selenium, zink) en pathologie (koper, ijzer).

Lyme ziekte wordt veroorzaakt door de spirocheet Borrelia. De besmetting bij de mens gebeurt via een beet van een besmette teek (Ixodes). In België zijn 10 tot 20 % van de teken besmet, in sommige streken tot 45%. Slechts 7 tot 10% hiervan geven aanleiding tot besmetting bij de mens.

Preventieve antibioticatherapie wordt heden niet aangeraden. Snelle verwijdering van de teek voorkomt een Borrelia-besmetting. Erythema chronica migrans (ECM) is pathognomisch en noodzaakt een behandeling, doch treedt niet altijd op. Serologische hulpmiddelen voor de diagnose zijn beperkt en moeten steeds gekaderd worden in de klinische context.

Doxycycline (kind: amoxy) is nog steeds de eerste keuze behandeling. Preventieve vaccinatie is niet effectief.

Met de komst van de specifiekere en sterkere monoclonale reagentia, verdwijnen een groot aantal twijfels en meteen ook de benaming "D^u".

Het blijkt dat de grote meerderheid van de gevallen waarbij de vroegere directe bepaling negatief en de gepotentieerde bepaling positief was, een gevolg was van de gebruikte reagentia die niet in staat waren zwakkere concentraties van D-antigeen op de cellen zonder hulpmiddelen te detecteren. Deze groep, die vroeger een D^u-bloedgroep meekreeg, wordt met de nieuwe reagentia zwak maar ondubbelzinnig Rhesus (D) positief bepaald en krijgt in de toekomst dus een bloedgroepkaartje met vermelding "Rhesus (D) zwak positief". Zij mogen probleemloos Rhesus (D) positief bloed krijgen. De toevoeging "zwak" verwijst naar de mogelijkheid van een oud "D^u" bloedgroepkaartje.

Bij een heel kleine minderheid is de vroegere "D^u" wel degelijk het gevolg van een variant van de D-bloedgroep. Dit zijn personen bij wie wel Rhesusantigenen aanwezig zijn, doch bij wie deze onvolledig, partieel, ontwikkeld zijn.