U bent hier

Zika

05-12-2016

Zika is een infectie die wordt veroorzaakt door het Zika virus en bij mensen wordt verspreid na een beet door geïnfecteerde muggen (Aedes species). Naar schatting 80% van de geïnfecteerde personen vertoont geen symptomen. Het meest gevreesd is de potentiële overdracht van het Zika virus bij een zwangere vrouw naar de foetus  en het risico op ontwikkeling van microcefalie.

Het zou de eerste maal zijn dat een door muggen overdraagbaar virus geassocieerd wordt met ernstige congenitale afwijkingen en bovendien in staat is tot seksuele transmissie. Omdat de meeste personen asymptomatisch blijven na een infectie, wordt Zika beschouwd als een ‘stille epidemie’.

 

HELP, EEN MUGGENBEET

HET ZIKA VIRUS IN EEN NOTENDOP

 

Op 15 januari 2016 werden zwangere vouwen door de Centers for Disease Control and Prevention (CDC) geadviseerd om niet af te reizen naar gebieden waarin het Zika virus zich verspreidde.  Begin augustus kreeg deze waarschuwing zelfs een historisch karakter door het advies om niet af te reizen uit te breiden naar Wynwood, een kleine gemeenschap juist ten noorden van downtown Miami (Florida). Dit zou de eerste keer zijn dat de CDC de bevolking waarschuwt voor een verhoogd risico op een infectieuze aandoening op US grondgebied. Het advies kwam er na detectie van 10 nieuwe Zika gevallen na beten door lokale muggen in Wynwood. Eerder waren enkel reiziger-geassocieerde (import) infecties op US bodem bekend.

Zes maanden na het eerste advies hebben nu meer dan 60 landen of gebieden één of meerdere nieuwe gevallen van lokaal overgedragen Zika infecties gerapporteerd.

Op dit moment behoren de eilandengroep rond Papua New Guinea in de Stille Oceaan, de Kaapverdische Eilanden, en vooral Centraal-Amerika en de Caraïben tot gebieden met een  actieve transmissie van het Zika virus. Eerder werden reizigers naar Rio de Janeiro (Brazilië) in het kader van de Olympische en Paralympische Spelen in augustus en september al voor het Zika virus gewaarschuwd door de CDC en de European Centre for Disease Prevention and Control (ECDC).

Het Zika virus is nochtans niet nieuw. Het RNA virus werd in 1947 ontdekt en is genoemd naar het Zika Woud in Uganda. De eerste Zika infecties bij de mens werden voor het eerst in 1952 beschreven. Verschillende epidemieën werden intussen gerapporteerd in Centraal Afrika en Zuid-Oost Azië. Wanneer Zika voor de eerste maal in een gebied opduikt, gebeurt de verspreiding doorgaans snel (epidemisch), een fenomeen dat we nu op het Amerikaans continent meemaken en mogelijk een bedreiging vormt voor Zuid-Europa.

Omdat de symptomen van een Zika infectie sterk gelijken op deze veroorzaakt door andere ziekten, zijn veel gevallen wellicht nooit echt herkend. Mede omdat het Zika virus voorheen als vrij onschadelijk werd beschouwd, is onze kennis over dit virus beperkt.

De belangrijkste wijze van transmissie gebeurt via een beet door een geïnfecteerde mug met Aedes aegypti (= de gele koorts mug of dengue mug) als hoofdgastheer en in mindere mate door Aedes albopictus (= de tijgermug). Beide muggen kunnen ook andere virussen overbrengen zoals Chikungunya, Dengue, West Nile en Gele Koorts. De muggen leggen hun eitjes in stilstaand water (emmers, voederbakken, bloempotten, vazen, autobanden, …) en in holtes van bomen en planten.

De hoofdgastheer en meest invasieve Aedes aegypti komt in Europa (voorlopig?) nauwelijks voor met uitzondering in het zuidelijk gelegen Portugese eiland Madeira, rond de Zwarte Zee (NO) en – meer dichtbij - via import in Nederlandse havens. Het is vooral de tijgermug die momenteel de grootste bedreiging vormt in Europa. Sedert meerdere jaren is deze mug endemisch in Mediterraan Europa en rukt jaarlijks verder op naar het noorden. Via internationaal transport van (bamboe-) planten en autobanden vanuit de endemische gebieden naar Europa wordt de habitat van de tijgermug kunstmatig uitgebreid naar onze contreien. De klimaatverandering speelt hierbij in het voordeel van de tijgermug

De vrij agressieve wijfjesmuggen bijten overdag maar kunnen ook ’s nachts actief zijn, zowel binnenshuis als buiten, zowel in landelijke als stedelijke gebieden en kunnen via die weg het Zika virus overbrengen.

Iedere persoon die zich bevindt in of afreist naar een gebied waar het Zika virus werd gedetecteerd en nooit voorheen werd geïnfecteerd, kan met het virus besmet geraken. Na besmetting is men zeer waarschijnlijk beschermd tegen nieuwe infecties. Hoe lang de antistoffen beschermend werken, is niet geweten.

De infectie verloopt in 80% van de gevallen asymptomatisch, slechts in 20% van de gevallen worden milde symptomen gezien (koorts, rash, gewrichtspijn, conjunctivitis, spierpijn, hoofdpijn) die binnen de week verdwijnen. Uitzonderlijk en nog niet bewezen kunnen ook neurologische complicaties zoals Guillain-Barré optreden.

Het is niet duidelijk hoe lang de incubatieperiode bedraagt, maar viremie treedt op 3 dagen voordat de eerste klinische symptomen zich manifesteren tot 5-7 dagen na het begin van de symptomen. Het virus kan ook via seksuele betrekkingen tussen partners overgedragen worden, zelfs indien de geïnfecteerde persoon op dat moment geen symptomen vertoont. In de urine en in sperma blijft het virus langer detecteerbaar (resp. 10-15 d. en 15-24 d. na begin van de symptomen). Op dit moment zijn alle gekende gevallen van seksuele transmissie gekoppeld aan symptomatische index personen. Er is geen evidentie voor transmissie tussen asymptomatische partners. Er is ook geen evidentie voor overdracht via speeksel. Vermoed wordt dat het virus tot  maanden na de infectie aanwezig blijft.

Voor de volledigheid vermelden we eveneens de potentiële overdracht van het Zika virus via besmet bloed bij bloedtransfusie of prikaccidenten. Specifieke screening van bloeddonoren voor Zika is momenteel beperkt tot de risico gebieden.

Het meest gevreesd is de potentiële overdracht van het Zika virus bij een zwangere vrouw naar de foetus  tijdens de volledige duur van de zwangerschap. Het virus kan microcefalie, Guillain-Barré, en andere ernstige hersenafwijkingen bij de foetus veroorzaken. Daarnaast wordt het virus ook geassocieerd met een gestoorde ontwikkeling van het zicht en gehoor. De kans op ontwikkeling van microcefalie na een Zika infectie vroeg in de zwangerschap varieert van 1 tot 13%.

Tot op heden is er geen evidentie dat het Zika virus via de moedermelk kan overgedragen worden .

Omwille van dit risico wordt zwangere vrouwen en vrouwen met een zwangerschapswens afgeraden naar risicogebieden te reizen en indien zij daar toch verbleven, minstens 8 weken te wachten alvorens een poging tot zwangerschap te ondernemen. Ook indien (alleen) de partner in een risicogebied verbleef, dient minstens 8 weken preventief een condoom gebruikt te worden. Bij verdachte of bewezen Zika infectie, dient het condoomgebruik uitgebreid te worden tot 6 maand.